Opactwo Benedyktynów w Tyńcu
 3000
lat przed Chrystusem Ślady stałego osadnictwa na wzgórzu tynieckim.
1044 r. Według tradycji miejscowej, Kazimierz Odnowiciel, syn i następca tronu
króla Mieszka II i księżniczki kolońskiej Rychezy, funduje opactwo. Klasztor
wspiera odbudowę państwa i Kościoła po reakcji pogańskiej i najeździe czeskim.
Pierwszy opat tyniecki - Aron - zostaje biskupem krakowskim. Otrzymuje tytuł
arcybiskupa, co sugeruje jego odpowiedzialność za odnowę struktur kościelnych w
całej Polsce.
2 poł. XI w. - Powstaje zespół kamiennych budowli typowych dla opactwa.
Pierwotna orientowana trójnawowa bazylika romańska ma rozmiary dzisiejszego
prezbiterium z chórem zakonnym. Zabudowania klasztorne stają po stronie
południowej kościoła, wokół krużganka. Zachowane do dziś: południowa ściana
pierwotnej bazyliki z portalem romańskim, fundamenty krużganka, refektarza i
fragmenty zdobnictwa architektonicznego.
XIV w. Opactwo ulega poważnym zniszczeniom za opowiedzenie się mnichów po
stronie księcia Władysława Łokietka z dynastii Piastów, późniejszego króla, w
jego walce o tron ze zwolennikami czeskich Przemyślidów. Klasztor grabią także
zagony Tatarów.
XV w. Rozbudowa kościoła i klasztoru w stylu gotyckim. Kościół powiększają trzy
nawy i chór od strony zachodniej. Klasztor rozrasta się w stronę południową i
zachodnią wzgórza. Z tej przebudowy czas ocala trzy skrzydła krużganka wraz z
kapitularzem. Dzisiejsza świątynia zachowuje plan gotyckiego kościoła i kilka
jego elementów: okna z maswerkami w prezbiterium, fragment portalu głównego i
przypory.
XVI w. W Polsce zwany złotym wiekiem przynosi dalszy rozkwit opactwa. Dawny
zamek staje się reprezentacyjną siedzibą opata (dzisiaj dom gości). Bogate
uposażenie opactwa służy rozwojowi liturgii, szkolnictwa, pomnażaniu
księgozbioru.
XVII w. Przynosi tzw. komendę (1604-1709), czyli narzucanie przez króla opatów
spoza konwentu. Narusza ona podstawową zasadę życia benedyktyńskiego: wybór
opata przez wspólnotę i ojcowskie sprawowanie jego władzy. W pierwszej połowie
XVII w. kościół otrzymuje wystrój barokowy. Z bocznych naw powstaje sześć kaplic
(dwie środkowe: ku czci św. Benedykta i św. Scholastyki). Z tego okresu pochodzą
stalle w chórze zakonnym, z obrazami przedstawiającymi życie św. Benedykta i
dzieje benedyktynów. Wojny XVII w. niszczą opactwo i jego dobra.
XVIII w. Z zakończeniem okresu komendy opactwo rozkwita na nowo. W Tyńcu
kształcą się benedyktyni Kongregacji Polskiej. Rozrasta się biblioteka w
skrzydle południowym, kościół zdobią elementy rokokowe. Francesco Placidi
projektuje ołtarze z czarnego marmuru, wśród nich ołtarz główny z obrazem
Najświętszej Trójcy i patronów opactwa, świętych Apostołów Piotra i Pawła. W
końcu XVIII w. Polska znika z mapy Europy, podzielona między Austrię, Prusy i
Rosję. Konfederacja barska (1768-1772) próbuje zapobiec tej katastrofie. W
opactwie zamienionym w twierdzę konfederaci stawiają silny opór wojskom
rosyjskim. Walki rujnują klasztor. Opactwo wchodzi w obszar pierwszego zaboru
austriackiego. Wspólnota z opatem Amandem Janowskim odbudowuje klasztor raz
jeszcze i powiększa bibliotekę.
XIX w. Władze austriackie w 1816 roku kasują opactwo. W latach 1821-1826 ma w
Tyńcu siedzibę biskupstwo, przeniesione później do Tarnowa. Biskup Tomasz
Ziegler (niemiecki benedyktyn) ratuje naczynia, szaty liturgiczne i znaczną
część biblioteki (zachowane do dziś w Tarnowie). W 1831 roku pożar trawi dachy
opactwa. Klasztor znów staje się ruiną, a ocalały kościół przejmuje parafia.
Ostatni mnich tyniecki umiera w roku 1844.
XX w. W latach trzydziestych belgijskie opactwo św. Andrzeja staje się ośrodkiem
formacji polskich powołań benedyktyńskich. Kardynał Adam Sapieha daje wzgórze
dawnego opactwa na miejsce nowej fundacji. Jedenastu mnichów przybywa do Tyńca
29 lipca 1939 roku. Ich przełożonym jest o. Karol van Oost. Podjęte dzieło
przetrwa okres niemieckiej okupacji i lata komunizmu. Odbudowa zespołu
architektonicznego trwa od roku 1947. W 1968 roku klasztor wraca do godności
opactwa.
• STRONA
DOMOWA |
